Bir Memeyi Ne Zaman Kullanmamalı?

Bir memeyi doğru yerde kullanmak sohbeti rahatlatır. Yanlış yerde kullanmak ise bir şakayı kırıcı bir lafa çevirebilir. Bu yazı bir yasak listesi değil. Meme Ansiklopedisi'ni hazırlarken kendimize sorduğumuz soruların bir özeti. Belki sen de bir memeyi göndermeden önce aynı soruları sorarsın.

1. Bu memedeki kişi kim?

Çoğu memenin içinde gerçek bir insan var. Sokak röportajındaki amca, hastanedeki çocuk, doğum günü sofrasındaki adam. Bu insanların çoğu kameraya ünlü olmak için konuşmadı.

Memeyi paylaşmak ile memedeki kişiyi hedef almak arasında fark var. Ankara Ayağını Denk Alsın diye yazmak bir şakadır. Videodaki amcanın kim olduğunu, nerede oturduğunu bulmaya çalışmak ise şaka değildir. Ansiklopedide de bu yüzden yalnız videoda zaten söylenmiş olanı ve kamuya açık kaynaklarda geçen bilgiyi yazıyoruz.

2. Kişi çocuk mu?

Çocuk videoları en hızlı yayılan memeler arasında. Kan Benim Damar Benim, Benim Adım Cafer, Sen Balık Köpeğisini Gördün gibi. Çocuklar rol yapmadığı için bu anlar içtendir ve komiktir.

Ama o çocuklar büyüyor. Okulda, işte, yeni bir arkadaş grubunda karşılarına kendi videoları çıkabiliyor. Bu yüzden bir çocuk memesini kullanırken sözü kullanmak ile çocuğu kullanmak arasındaki çizgiye dikkat etmek gerek. "Kan benim damar benim" diye itiraz etmek bir şeydir. Videodaki çocuğun görüntüsüyle alay eden bir düzenleme yapmak başka bir şey.

3. Asıl olay neydi?

Bazı memeler gerçek bir acıdan doğdu. Dedeye Sahip Çıkalım'da bir dedenin evi yanmıştı. Komşunun yardım çağrısı gülüşüyle birlikte meme oldu. Bu cümleyi bir arkadaşa destek için yazmak, asıl anlamıyla uyumlu. Ama yangın ya da kayıp yaşamış birine şaka olarak göndermek ona olayın kendisini hatırlatabilir.

Kafamızda Güzel Ama Nasıl Güzel'in sahibi Yunus Dönertaş 2021'de hayatını kaybetti. Video hâlâ neşeyle paylaşılıyor ve bu bir sorun değil. Pek çok kişi onu bu neşesiyle hatırlıyor. Yine de memenin bir insanın hatırası olduğunu bilmek, hangi bağlamda kullanılacağını değiştirebilir.

4. Şiddet ya da nefret içeriyor mu?

Ansiklopedide kökeni bilindiği hâlde arama motorlarına açmadığımız üç meme var. Biri engelli bir bireyin içerik malzemesi yapılmasıyla ilgili. Biri töre adına öldürmeyi anlatıyor. Biri de idam isteyen bir siyasi slogan. Bu memeler internette yaygın. Yarışmada da tanınıp tanınmadıklarını görüyoruz. Ama bunları öne çıkaran bir sayfa yazmıyoruz.

Bunun sebebi şu: bir cümle şaka olarak çok kullanılınca içindeki şiddet sıradanlaşıyor. Bir grup sohbetinde atılan "şaka" bir slogan, o konuyu gerçekten yaşamış biri için şaka değil.

5. Ortam uygun mu?

Aynı meme farklı ortamlarda farklı okunur.

• Arkadaş grubu: Herkes aynı memeyi biliyor ve tonu anlıyor. Çoğu meme burada sorunsuz.
• İş yeri: Küfürlü memeler, siyasi kökenli memeler ve birini küçümseyen kalıplar ("X kim ki?" gibi) yanlış anlaşılabilir. Bir yöneticinin ya da müşterinin bulunduğu grupta iki kez düşünmek iyi olur.
• Aile grubu: Memeyi bilmeyen biri için şaka ile hakaret ayırt edilemeyebilir. "Yazık Kafana" arkadaşlar arasında sevimli bir sitem, büyükanneye yazıldığında öyle değil.
• Taziye ve zor haberler: Kötü bir habere Olum Çok Üzüldüm Lan ile cevap vermek, kişiye ve habere göre çok farklı sonuçlar doğurabilir. Küçük bir hayal kırıklığında samimi bir tepki. Gerçek bir kayıpta ise ciddiyetsizlik.

6. Kaynağını biliyor musun?

Bir memenin kökenini bilmeden kullanmak çoğu zaman sorun yaratmaz. Ama bazen ortaya hoş olmayan bir sürpriz çıkar. Benim Ahlakıma Ters Avrupalı Değilim Ben bugün spor ya da diyete itiraz için kullanılıyor. Aslı ise metrobüste iki gence müdahale eden bir yolcunun tepkisi. O dönem çok tartışıldı. Kaynağını bilen biri memeyi senden farklı okuyabilir.

Bir memenin kaynağını öğrenmek istersen Meme Ansiklopedisi'ne bak. Orada yoksa meme kaynağı nasıl bulunur yazısındaki yöntemler işe yarar.

Kendi videon meme olduysa

Bazen bu yazının öbür tarafında olursun: senin ya da bir yakınının videosu memeye dönüşür. İstemediğin bir paylaşımda, videonun yayınlandığı platformun gizlilik şikâyeti ya da içerik bildirme yolunu kullanabilirsin. Büyük video platformlarının çoğunda tanınabilir biçimde görüntülenen kişiler için böyle bir yol var.

Bizim sitemizde yer alan bir memenin kaldırılmasını istiyorsan iletişim sayfasından yaz. Talebi inceleyip gerekirse memeyi yarışmadan ve ansiklopediden çıkarıyoruz.

Kısa bir kontrol listesi

Bir memeyi göndermeden önce şu üç soru çoğu zaman yeter:

1. Bu memedeki kişi bunu görse ne hisseder?
2. Mesajı alan kişi memeyi tanıyor mu, yoksa sadece cümleyi mi okuyacak?
3. Konuştuğumuz konu şakaya uygun mu?

Memeler internetin ortak dili. Ortak bir dili iyi kullanmak, kimin dinlediğini bilmekten geçiyor.