Bir Memenin Kaynağı Nasıl Bulunur?

Bir meme görüyorsun, herkes gülüyor, ama nereden çıktığını bilmiyorsun. Ya da elinde bulanık bir görsel var ve temiz bir kopyasını arıyorsun. Bir memenin kaynağını bulmak için uzman olman gerekmiyor; birkaç doğru araçla işe başlamak yeterli. Bu rehberde görselle aramadan meme arşivlerine, video memelerin izini sürmekten Türk memelerine özel yollara kadar, bir memenin kaynağını bulmanın pratik yöntemlerini adım adım anlatıyoruz.

Neden bir memenin kaynağını bulmalısın?

• Bağlamı anlamak için. Aynı görsel, kaynağını bilmeyen biri için başka, bilen biri için başka bir şey anlatabilir. Bazen masum görünen bir meme hassas bir olayın parçasıdır.
• Yanlış bilgi yaymamak için. İnternette bir görsel, gerçek olmayan bir açıklamayla dolaşabiliyor. Kaynağına bakmak, "bu olay gerçekten böyle mi oldu" sorusunun en hızlı cevabı.
• Emeği tanımak için. Bir çizimi ya da fotoğrafı ilk kimin ürettiğini bilmek, ona hak ettiği krediyi vermeni sağlar.
• Temiz bir kopya bulmak için. Defalarca kaydedilip yeniden paylaşılmış görseller bulanıklaşır. Kaynağa yaklaştıkça çoğu zaman görselin daha net bir kopyasına ulaşırsın.

1. Google'da görselle arama

Elinde bir görsel varsa ilk durak görselle arama. Google, bu özelliği Google Lens ile sunuyor. Google'ın yardım sayfasına göre bilgisayarda üç yolla arama yapabilirsin:

1. Görsel yükleyerek: google.com adresine git, Görselle Arama simgesine tıkla, Dosya yükle'yi seç ve görseli aç.
2. Sürükleyip bırakarak: Bilgisayarındaki görsel dosyasını tutup arama kutusuna sürükle.
3. Görsel bağlantısıyla: Görselin bulunduğu sayfada görsele sağ tıklayıp Resim Adresini Kopyala'yı seç, ardından Görselle Arama'da "Resim bağlantısını yapıştırın" alanına yapıştır.

Sonuçlarda benzer görselleri ve görselin kendisinin ya da benzerinin bulunduğu web sitelerini görürsün. Telefonda da benzer bir yol var; Google'ın yardım sayfasında cihazını seçerek adımları görebilirsin.

İpucu: Görselin üstüne sonradan yazı eklenmişse, görselin yazısız bir parçasını kırparak aramayı da dene. Böylece arama, eklenen yazıdan çok fotoğrafın kendisine odaklanabilir.

2. TinEye ile tersine görsel arama

TinEye, Kanada merkezli Idée şirketinin geliştirdiği bir tersine görsel arama motoru. Anahtar kelime ya da açıklama yerine doğrudan görselin kendisiyle arama yapıyorsun: görseli yüklediğinde, TinEye onu internette bulduğu kopyalarıyla eşleştirmeye çalışıyor. Wikipedia'ya göre görüntü tanıma teknolojisini kullanan ilk web görsel arama motoru.

Google'da istediğin sonucu bulamazsan aynı görseli TinEye'da da denemek, farklı kopyalara ulaşmanı sağlayabilir. Bir memenin internetteki eski kopyalarına ulaşmak, ilk nerede paylaşıldığını anlamana yardımcı olur.

3. Meme arşivleri: Know Your Meme

Uluslararası memeler için en bilinen arşivlerden biri Know Your Meme. Wiki yazılımıyla çalışan site, memeleri, viral videoları, kalıp sözleri ve internet fenomenlerini belgeliyor; 2008'den beri bugünkü adresinde yayında. Bir memenin adını biliyorsan doğrudan sitede aratabilirsin; adını bilmiyorsan görselle aramanın sonuçlarında Know Your Meme sayfalarına da denk gelebilirsin.

Yine de şunu unutma: bu tür arşivler topluluk katkısıyla hazırlanıyor. Önemli bir bilgiyi kullanacaksan, sayfanın gösterdiği kaynaklara da bak.

4. Video memelerin izini sürmek

Türk memelerinin önemli bir kısmı bir görselden çok bir cümleyle hatırlanıyor: bir dizi repliği, bir röportajdaki söz, bir maç sonu açıklaması. Bu tür memelerde görselle aramanın yanında sözün kendisini aramak da işe yarar.

Google'ın yardım sayfasında anlatılan iki arama operatörü burada işine yarar:

• Tırnak işareti: Bir kelime öbeğini tırnak içinde yazarsan Google tam eşleşmeyi arar. Örneğin sözü tırnak içinde aratmak, sözü birebir içeren sayfaları öne çıkarır.
• site: operatörü: Aramanın başına site:youtube.com yazarsan sonuçlar yalnızca o siteden gelir. Bir sözün geçtiği videoyu bulmak için sözü tırnak içinde yazıp site:youtube.com ile birlikte arayabilirsin.

Sözün tam hâlini bilmiyorsan, hatırladığın en ayırt edici iki üç kelimeyi tırnak içinde dene. Sokak ağzıyla söylenmiş sözlerde farklı yazımları da denemek gerekebilir: "bakıyon" ile "bakıyorsun" gibi.

5. Türk memeleri için: Meme Ansiklopedisi

Türk internet memelerinin kaynaklarını bulmak için Meme Ansiklopedisi sayfamızı hazırladık. Her memenin ne anlama geldiğini, nereden çıktığını ve nasıl kullanıldığını anlatıyoruz. Örneğin:

• "Kurabiye var simit var neye bakıyon" repliğinin Kuzey Güney dizisinden,
• "Sayın Bezmenler kapıyı açar mısınız" sözünün Uğur Dündar'ın bir haber takibinden,
• "Böyle bir şey olabilir mi ya?" sorusunun bir derbi sonrası röportajdan geldiğini orada okuyabilirsin.

Kökenini belgeleyemediğimiz memelerde bunu açıkça yazıyoruz ve tahmin yürütmüyoruz. Bilmediğin bir memenin kaynağını biliyorsan ya da sitede olmayan bir meme önermek istiyorsan meme öner sayfasını kullanabilirsin. Dizi ve TV kaynaklı memeleri toplu görmek için meme olan Türk dizi replikleri yazımıza da bakabilirsin.

6. Görselin kendisindeki ipuçları

Arama araçlarından önce görselin kendisine dikkatle bakmak da çok şey söyler:

• Filigran ve kullanıcı adları: Köşedeki küçük bir logo ya da kullanıcı adı, görseli ilk paylaşan hesaba götürebilir.
• Yazı dili ve yazım: Görseldeki yazının dili ve yazım biçimi, memenin hangi toplulukta doğduğuna dair ipucu verir.
• Ekran görüntüsü izleri: Bir paylaşımın ekran görüntüsüyse, görüntüdeki tarih, platform arayüzü ve hesap adı arayacağın yeri daraltır.
• Kalite: Görsel ne kadar bulanıksa, o kadar çok kez kaydedilip yeniden paylaşılmış olma ihtimali vardır. Daha net bir kopya bulduğunda kaynağa yaklaşıyorsun demektir.

7. Bulduğun kaynağı doğrula

Bir kaynak bulmak, doğru kaynağı bulmak demek değil. Emin olmak için:

• En eski tarihi ara. Bir görselin internetteki en eski kopyası, genellikle kaynağa en yakın olanıdır.
• Birden fazla kaynağa bak. Tek bir paylaşımın ya da tek bir sayfanın söylediğini doğrulanmış bilgi sayma.
• Yapay zekâ ihtimalini unutma. Gerçek bir olaya ait gibi görünen bazı görseller yapay zekâyla üretilmiş olabiliyor. Bu konuyu yapay zekâ ve memeler yazımızda ayrıca ele aldık.
• Kaynağı bulamadıysan bunu kabul et. Bazı memelerin kaynağı gerçekten bilinmiyor. Uydurma bir hikâye yaymaktansa "kaynağı bilinmiyor" demek her zaman daha iyi.

Kısaca

1. Görsel varsa Google'da Görselle Arama ile başla, sonra TinEye'ı dene.
2. Uluslararası memeler için Know Your Meme'e, Türk memeleri için Meme Ansiklopedisi'ne bak.
3. Söze dayalı video memelerde sözü tırnak içinde, gerekirse site:youtube.com ile ara.
4. Bulduğun kaynağı en eski tarih ve birden fazla kaynakla doğrula.

Memelerin kaynağını bulmakta ne kadar iyi olduğunu test etmek istersen Meme Yarışması'nda her soruda bir meme çıkıyor ve hangi sözle tanındığını dört şık arasından buluyorsun.

Kaynaklar

• Google Arama Yardım: Google'da görselle arama yapma — Görsel yükleme, sürükleyip bırakma ve bağlantıyla arama adımları.
• Google Arama Yardım: Google aramalarını daraltma — Tırnak işareti ve site: operatörleri.
• Wikipedia: TinEye — Tersine görsel arama motoru.
• Wikipedia: Know Your Meme — Meme arşivinin işleyişi ve geçmişi.