Meme NFT'leri: En Pahalı Satışlar ve Dijital Sahiplik

2021'de internetin en tanıdık memelerinden bazıları, yüz binlerce hatta milyonlarca dolara "satıldı". Ama satılan şey tam olarak neydi? Görselin kendisi mi, telif hakkı mı, yoksa başka bir şey mi? Bu yazıda en bilinen meme NFT satışlarını kaynaklarıyla anlatıyor, ardından NFT'nin meme kültürü için ne anlama geldiğini ve ne anlama gelmediğini açıklıyoruz.

Önemli bir not: Bu yazı bir yatırım tavsiyesi değildir. Aşağıdaki rakamlar geçmişte gerçekleşmiş satışların kayıtlarıdır ve bugünkü değer hakkında bir şey söylemez.

NFT nedir, kısaca?

NFT (non-fungible token, "değiştirilemez token"), bir blokzincirinde tutulan ve belirli bir dijital varlıkla ilişkilendirilen benzersiz bir kayıt. Bir NFT satın aldığında, blokzincirinde o kaydın sahibi olarak görünürsün.

Burada en çok karıştırılan nokta şu: NFT'nin sahibi olmak, ilişkilendirildiği görselin ya da videonun telif hakkına sahip olmak anlamına gelmiyor. Wikipedia'nın NFT maddesinin aktardığı gibi, blokzincirindeki sahipliğin kendiliğinden bir hukuki anlamı yok ve telif hakkı ya da başka fikrî haklar, açıkça devredilmedikçe alıcıya geçmiyor. Yani bir memenin NFT'sini alan kişi, o memenin internetteki milyonlarca kopyasını durduramıyor; zaten amaç da bu değildi.

Meme NFT'leri neden satıldı?

Meme NFT satışlarının çoğu 2021'de, NFT piyasasının en hareketli olduğu dönemde gerçekleşti. Alıcılar için bu satışlar, internet kültürünün ikonik bir parçasının "orijinal" kaydına sahip olmak, bir koleksiyon parçası edinmek ya da meme'in sahibini desteklemek gibi anlamlar taşıyordu. Memelerde görünen ya da onları yaratan kişiler için ise yıllardır izinsiz dolaşan bir görselden doğrudan gelir elde etmenin bir yolu oldu.

Bilinen meme NFT satışları

Doge: 4 milyon dolar

Doge memesi, Kabosu adlı Shiba Inu cinsi bir köpeğin 2010'da çekilmiş bir fotoğrafına dayanıyor; fotoğraf 2013'ün sonlarında meme olarak patladı ve aynı yıl Dogecoin adlı kripto paraya da ilham verdi. 2021'de bir kolektif olan PleasrDAO, memeyi temsil eden NFT'yi 4 milyon ABD dolarına satın aldı. Bu, bilinen en yüksek meme NFT satışlarından biri.

Memenin yüzü olan Kabosu, 24 Mayıs 2024'te 18 yaşında hayatını kaybetti.

Charlie Bit My Finger: 760.999 dolar

2007'de YouTube'a yüklenen 56 saniyelik "Charlie bit my finger – again!" videosu, iki küçük kardeşin sevimli bir anını gösteriyor ve 2009-2012 arasında YouTube'un en çok izlenen videosuydu. Mayıs 2021'de video iki ayrı NFT olarak açık artırmaya çıkarıldı ve en yüksek teklif 760.999 dolar oldu. Açık artırmanın ardından video bir süre herkese açık olarak izlenemedi; Wikipedia'ya göre Ocak 2024'e kadar erişime kapalı kaldı.

Nyan Cat: 300 ether

Nisan 2011'de YouTube'a yüklenen Nyan Cat, gövdesi dolgulu bir pastacıktan (Pop-Tart) oluşan ve arkasında gökkuşağı bırakarak uzayda uçan animasyonlu bir kedi. Şubat 2021'de GIF'in yaratıcısı Christopher Torres, güncellenmiş bir sürümünü NFT olarak 300 ether'e sattı; bu, satış anında yaklaşık 587 bin dolar ediyordu.

Disaster Girl: 180 ether

Arkasında yanan bir evin önünde kameraya muzip bir gülümsemeyle bakan küçük kızın fotoğrafı 2005'te çekildi; fotoğraftaki Zoë Roth o sırada dört yaşındaydı. Roth, 17 Nisan 2021'de fotoğrafın NFT'sini 180 ether'e sattı. Wikipedia bu tutarı satış anındaki değeriyle yaklaşık 486.716 dolar olarak aktarıyor.

Roth, memenin yayılmasından memnun olduğunu, insanların ne kadar yaratıcı olduğunu görmeyi sevdiğini söylüyor. Meme kültüründe bu her zaman böyle olmuyor; onun hikâyesi, meme olan birinin bu durumu kendi lehine çevirebildiği bir örnek.

Overly Attached Girlfriend: 411 bin dolar

"Aşırı bağlı kız arkadaş" memesi, Laina Morris'in 6 Haziran 2012'de yayımladığı bir YouTube videosundan çıktı. Video, Justin Bieber'ın "Boyfriend" şarkısına karşılık "Girlfriend" versiyonu isteyen bir yarışmaya gönderilmiş bir parodiydi. Nisan 2021'de memenin görseli NFT olarak 411 bin dolara satıldı.

Bad Luck Brian: yaklaşık 36 bin dolar

"Şanssız Brian" memesi, Kyle Craven'ın 2005-06 lise yıllığı için çekilen ve 2012'de Reddit'te paylaşılan fotoğrafına dayanıyor; görselin üstüne başına gelen talihsizlikler yazılıyor. Craven, Mart 2021'de bu görselin NFT'sini yaklaşık 36 bin dolara sattı. Listedeki diğer satışlarla karşılaştırıldığında bu tutar, meme NFT fiyatlarının ne kadar geniş bir aralığa yayıldığını gösteriyor.

Sonra ne oldu?

NFT piyasası 2021'deki zirvesini koruyamadı. Wikipedia'nın aktardığına göre 2022'de NFT piyasası çöktü; The Wall Street Journal Mayıs 2022'de günlük NFT satışlarının Eylül 2021'e göre yüzde 92 düştüğünü yazdı. Bu, meme NFT'lerinin bugün hangi değerde olduğu hakkında bir şey söylemiyor, ama 2021'deki fiyatların bir dönemin koşullarına ait olduğunu gösteriyor.

Meme kültürü için NFT ne anlama geliyor?

Meme NFT'leri, meme kültürünün eski bir sorusunu yeniden gündeme getirdi: bir meme kimindir?

• Görselin sahibi çoğu zaman fotoğrafı çeken ya da çizen kişidir. Ama bir görsel meme olduğunda, binlerce kişi onu yeniden kullanır ve anlamını değiştirir.
• Memedeki kişi çoğu zaman görselin telif sahibi değildir, ama yüzü yıllarca internette dolaşır. NFT satışları, bu insanların bir kısmına memeden görünür bir pay alma imkânı verdi.
• Topluluk, memeyi yaşatan asıl güç. Bir NFT'nin sahibi olmak, memenin topluluk içinde nasıl kullanılacağını belirlemiyor.

Bu yüzden meme NFT'lerini, memeyi "satın almak" yerine, internet kültürünün bir anına ait bir hatıra kaydı ya da bir koleksiyon parçası olarak düşünmek daha doğru.

Memeleri satın almadan da tanıyabilirsin

Memelerin değeri çoğu zaman bir fiyatta değil, kaç kişinin onları hatırladığında. Türk internetinin memelerini ne kadar tanıdığını Meme Yarışması'nda görebilir, memelerin nereden çıktığını Meme Ansiklopedisi'nde okuyabilirsin. Dünyanın en bilinen meme şablonlarının hikâyeleri için meme şablonları rehberimize bak.

Kaynaklar

• Wikipedia: Non-fungible token — NFT sahipliği, telif hakkı ve 2022 piyasa düşüşü.
• Wikipedia: Doge (meme) — 4 milyon dolarlık NFT satışı ve Kabosu.
• Wikipedia: Charlie Bit My Finger — Mayıs 2021 açık artırması.
• Wikipedia: Nyan Cat — Şubat 2021 NFT satışı.
• Wikipedia: Disaster Girl — Nisan 2021 NFT satışı ve Zoë Roth'un görüşleri.
• Wikipedia: Overly Attached Girlfriend ve Bad Luck Brian